LED Ekran

İki ürün de LED ile çalışır ve ikisini de yapıyoruz; ama ışığa farklı görevler verirler. LED tabelada modüller sabit bir harfin ya da logonun içine veya arkasına yerleştirilir. Görevleri harfi her saatte aynı netlikte okutmaktır; içerik yıllarca değişmez, kalite yüzeyin lekesiz ve beslemenin sağlam olmasıyla ölçülür. LED ekranda ise ışık görüntünün kendisini üretir. Yüzey, her biri kırmızı, yeşil ve mavi LED'lerden oluşan ve ayrı ayrı kontrol edilen piksellerin matrisidir; kampanya, fiyat, fotoğraf ve video bir bilgisayardan ya da oynatıcıdan değiştirilir. Bu yüzden ekran teklifinde konuşulan başlıklar da farklıdır: piksel aralığı, parlaklık sınıfı, kontrol sistemi, içerik düzeni, kabin yapısı ve servis yönü. İkisinin arasında kayan yazı durur; metin ve basit efekt gösterir, fakat fotoğraf ve video için yeterli çözünürlüğe sahip değildir. Aynı cephede ekran ile tabela birbirini tamamlar: marka adı tabelada sabit durur, değişen mesaj ekranda akar. Birlikte planlandıklarında ışık seviyeleri birbirini bastırmayacak biçimde dengelenir ve elektrik hattı tek seferde kurulur. Bu sayfada ekran tarafını anlatıyoruz; aydınlatmalı yazının ayrıntıları LED tabela sayfamızdadır.

Piksel aralığı P değeriyle yazılır; iki komşu pikselin merkezden merkeze uzaklığını milimetre olarak verir. P değeri küçüldükçe metrekareye düşen piksel sayısı artar; görüntü daha yakından düzgün görünür, fakat LED sayısı, tüketim ve maliyet de yükselir. Doğru değeri bu yüzden en uzak değil, en yakın izleyicinin mesafesi belirler. Göz keskinliği hesabı ilkeyi gösterir: normal görme yaklaşık bir açı dakikalık ayrıntıyı ayırt eder. Bu açıyla hesaplandığında piksellerin tek tek seçilmediği uzaklık, milimetre cinsinden P değerinin kabaca 3,4 katı metreye denk gelir. Görüntü bundan çok daha yakında da anlaşılır; yalnız noktalı doku fark edilmeye başlar. Ekran üreticilerinin mesafe tabloları farklı tanımlar kullanır: kimi görüntünün bütün olarak algılandığı en yakın noktayı, kimi piksellerin hiç seçilmediği noktayı verir. Teklifteki tablonun hangi tanıma dayandığını sormak, iki ekranı doğru karşılaştırmanın ön koşuludur. Kararı kesinleştirmenin en sağlam yolu, aday modülü en yakın izleme noktasına koyup yazı ve insan yüzü içeren bir görüntüyle bakmaktır. Uzaktan izlenen bir cephe ekranında ise küçük P değeri, kimsenin göremeyeceği bir inceliğe para ödemek anlamına gelir.

Ekran parlaklığı nit ile ifade edilir; bir nit metrekare başına bir kandeladır ve yüzeyin birim alandan ne kadar ışık yaydığını anlatır. Güneş altında okunabilmeleri için dış mekân ekranları iç mekân ekranlarının birkaç katı parlaklığa çıkacak biçimde üretilir. İç mekân ekranı dışarı konduğunda gündüz soluk ve okunaksız kalır; en yüksek parlaklık donanımla sınırlı olduğu için sonradan artırılamaz. Ters yönde de sorun vardır: dış mekân ekranı bir mağazanın içinde gereğinden parlak kalır ve sürekli kısılarak kullanılır. Bazı ekranlar çok kısıldığında koyu tonlardaki geçişleri kaybeder; gece ayarı ve iç mekân kullanımı bu yüzden yerinde denenmelidir. Dış mekân sınıfı yalnız parlaklıktan ibaret değildir: kabin toza ve suya karşı korunur, koruma düzeyi ön ve arka yüz için ayrı IP koduyla belirtilir (IEC 60529). Vitrin arkası ayrı bir durumdur. Camın arkasındaki ekran yağmur almaz ama güneşi ve cam yansımasını karşılar; iç mekân ekranından daha parlak bir sınıf ister. Cam ile ekran arasındaki dar boşlukta ısı birikir; burada hava dolaşımı planlanmazsa bileşenler sürekli sıcak çalışır.

Bir LED ekran tek parça değildir. Yüzey modüllerden, modüller kabinlerden oluşur; her kabinin içinde görüntüyü modüllere dağıtan alıcı kart ve güç kaynakları bulunur. Ekranın ölçüsü bu yüzden kabin ölçüsünün katları olarak çıkar; cephedeki açıklıkla arasında kalan pay çerçeve ya da kaplamayla tamamlanır. Kabinin malzemesi ekranın ağırlığını, dolayısıyla taşıyıcı hesabını da değiştirir. Servis yönü ise montajdan önce verilmesi gereken bir karardır. Önden servisli ekranlarda modüller ön yüzden özel bir aparatla çıkarılır; ekran duvara sıfıra yakın kurulabilir ve arkasında boşluk gerekmez. Arkadan servisli ekranlarda teknisyenin ekranın arkasında çalışabileceği bir servis boşluğu ya da yürüme yolu gerekir; çatı ve yüksek cephe ekranlarında bu boşluk taşıyıcıyla birlikte tasarlanır. Yanlış seçilen servis yönü, tek bir modül arızasını vinç ya da iskele gerektiren bir işe çevirir. Kabinlerin birbirine göre hizası da önemlidir; aralarında kalan milimetrik basamaklar ekran yandığında çizgi olarak görünür. Ekranla birlikte aynı üretim partisinden yedek modül ayırmak da gerekir; yıllar sonra takılan başka partiden bir modül, komşularının arasında ton farkıyla seçilebilir.

Ekranın kontrolü iki biçimde kurulur. Senkron sistemde ekran bir bilgisayarın görüntüsünü anlık olarak yansıtır; canlı yayın ve anlık değişen içerik için uygundur, ama bilgisayarın sürekli açık ve bağlı kalmasını gerektirir. Asenkron sistemde içerik ekrana bağlı bir oynatıcıya yüklenir ve ekran kendi başına çalışır; içerik ağ, mobil hat ya da yerel bağlantıyla güncellenir ve saate göre oynatma listeleri kurulabilir. Hangisinin seçileceğini, içeriği değiştirecek kişi ve değişikliğin sıklığı belirler. İçerik hazırlığında en kolay gözden kaçan konu çözünürlüktür. Ekranın piksel ölçüsü, genişliği ve yüksekliğinin P değerine bölünmesiyle bulunur: üç metre genişliğinde P5 bir ekran yatayda 600 piksel taşır. Televizyon için hazırlanmış bir görsel bu ölçüye küçültüldüğünde ince yazılar ve ayrıntılar kaybolur. İçerik bu yüzden ekranın kendi piksel ölçüsünde, kalın yazı ve güçlü kontrastla hazırlanmalıdır. Oynatma listesini günün saatlerine bölmek de planlanmalıdır; sabah, öğle ve akşam için ayrı listeler, ekranı bütün gün aynı videoyu döndüren bir yüzey olmaktan çıkarır. İçerik üretimi ekranın kurulumundan ayrı bir iştir; görselleri kimin hazırlayacağı ve ekrana kimin yükleyeceği kurulumdan önce netleşmelidir.

Bir LED ekranın tüketimi gösterdiği içeriğe göre dalgalanır. Koyu ve az renkli içerikte düşük kalır, beyaz ağırlıklı ve parlak içerikte en yüksek değerine çıkar. Teklifte bu yüzden en yüksek ve ortalama tüketim ayrı yazılmalıdır; hat kesiti, sigorta ve kaçak akım koruması en yüksek değere göre seçilir. Büyük ekranlarda besleme bölümlere ayrılır ve kabinlerin devreye alınma sırası planlanır. Metal kabinler topraklanmadan çalıştırılmaz. Isı ikinci konudur. LED'ler ve güç kaynakları çalışırken ısınır; dış mekânda buna güneşin yüzeye verdiği ısı eklenir. Kabinlerdeki hava dolaşımı gerektiğinde fan ya da soğutmayla desteklenir ve ekranın arkası kapalı bir boşluk olarak bırakılmaz. Üçüncü konu taşıyıcıdır. Ekranın ağırlığı ve rüzgârın yüzeye bindirdiği yük, çelik bir konstrüksiyonla yapıya aktarılır. Cepheye ya da çatıya kurulacak ekranlarda hem taşıyıcının hem de bağlandığı yapının bu yükü kaldırıp kaldırmayacağı bir inşaat mühendisinin statik değerlendirmesiyle belirlenmelidir. Ankraj noktaları yapının taşıyıcı elemanlarına göre seçilir; yalnız kaplamaya ya da dolgu duvara asılan bir ekran bu yükü güvenle taşımayabilir.

Bir LED ekran çevresindeki ışık kaynaklarından daha parlak ve daha hareketlidir; etkisi yalnız izleyiciyle sınırlı kalmaz. Konut pencerelerine bakan bir ekranda gece parlaklığı ışık sensörüyle otomatik düşürülmeli, beyaz zeminli içerik akşam saatlerinde koyu zeminli içerikle değiştirilmeli ve ekranın kapanacağı saat programa yazılmalıdır. Ani parlak geçişler ve hızlı yanıp sönen efektler hem komşuyu hem sürücüyü rahatsız eder. Trafik tarafındaki ilke Karayolları Trafik Kanunu'nun 16. maddesindedir: yol kenarında trafik işaretlerinin görülmesini engelleyecek, anlamlarını değiştirecek ya da yanıltacak ışıklar yasaktır. Kavşağa ya da trafik ışığına bakan bir ekranda kırmızı ve yeşil ağırlıklı içerik, trafik işaretine benzeyen semboller ve sürücünün bakışını uzun süre tutan video bu yüzden dikkatle değerlendirilir. İzin tarafında ilçenin ilan ve reklam düzenlemeleri, büyükşehir kuralları, bina yönetiminin onayı ve alışveriş merkezi şartnameleri devreye girer. Ölçü, konum ve ışık değerleri belediyeden belediyeye farklı ele alınabildiği için ekranın konumu ve ölçüsü, sipariş verilmeden önce ilgili belediyeden doğrulanmalıdır. Ekranın açısı da bir araçtır; yüzeyi pencerelere değil yaya akışına çevirmek, aynı içeriği daha az rahatsızlıkla gösterir.