Fason Lazer ve CNC Kesim

Atölyemizde üç kesim yöntemi var ve hangisinin kullanılacağını büyük ölçüde malzeme belirler. CNC router dönen bir freze ucuyla çalışır; pleksi, alüminyum kompozit, dekota ve alüminyum levha bu tezgâhta kesilir, kompozitte büküm kanalı da burada açılır. Fiber lazer metal kesmek için kullanılan bir ışın kaynağıdır; paslanmaz, DKP ve galvaniz sacta ince detayı ve keskin köşeyi bıçak baskısı olmadan çıkarır. Pleksi gibi plastikler bu ışınla temiz kesilmez, bu yüzden pleksiyi lazerde değil routerda keseriz. Plotter ise bıçakla yalnızca folyonun üst katmanını keser, altındaki taşıyıcı kâğıt bütün kalır; kesilen yazı bu sayede transfer bandıyla tek parça hâlinde yüzeye aktarılabilir. Bazı malzemeler iki yönteme de girer; alüminyum levha, kalınlığına ve kenarının nasıl görüneceğine göre routerda ya da lazerde kesilebilir. Tek bir iş birden fazla yönteme bölünebilir: bir yönlendirme levhasında kompozit zemin routerdan, üzerine gelen paslanmaz harfler lazerden, bilgi yazısı plotterdan çıkabilir. Dosyada her parçanın malzemesini ayrı katmanda ya da açık bir notla belirtirseniz bu ayrım soru sormadan yapılır. Malzeme yazılmamışsa tahmin yürütmeyiz; seçenekleri gerekçeleriyle size sorarız.

Kesim tezgâhı dosyadaki her çizgiyi bir hareket olarak okur; ekranda zararsız görünen bir kusur tezgâhta somut bir hataya dönüşür. Açık kalan bir yol, parçanın levhadan kopmaması ya da kesimin yarıda bitmesi demektir; bu yüzden bütün kesim yolları kapalı olmalıdır. Üst üste binen iki kopya çizgi aynı hattın iki kez kesilmesine yol açar: lazerde kenar yanar, routerda süre uzar ve kenarda iz kalabilir, plotterda folyo yırtılabilir. Dosyayı gerçek ölçüde ve milimetre biriminde kaydedin; inç ya da piksel tabanlı bir dışa aktarım parçayı yanlış ölçekte açtırır. Kalın bir çizgiyle çizilmiş şekli tezgâh çizginin ortasından keser, kalınlığını görmez; görünür kalınlığı olan çizgileri konturlayıp kapalı bir şekle çevirin. Yazıları eğriye çevirin, otomatik izlemeyle vektöre dönüştürülmüş logolarda gereksiz düğüm noktalarını temizleyin; çok düğümlü bir eğri kenarı titrek çıkarır. Kesim, delik ve büküm kanalı gibi farklı işlemleri ayrı katmanlara koyun ve her katmanın neyi ifade ettiğini dosya notunda yazın. Göndermeden önce kesim katmanını tek başına açıp bakmak, gözden kaçan kopya çizgileri ve açık uçları ortaya çıkarır.

Her kesim yöntemi malzemeden bir genişlik alır: routerda bu genişlik freze ucunun çapı, lazerde ışının açtığı ince hat kadardır. Tezgâh bu payı yolun hangi tarafına bırakacağını bilmelidir; dış ölçüsü önemli bir parçada pay dışarıya, ölçülü bir delikte içeriye bırakılır. Dosyada hangi ölçülerin kritik olduğunu işaretlerseniz payı buna göre yönetiriz. Routerda dönen uç iç köşede kendi yarıçapından daha keskin bir köşe bırakamaz; tam keskin iç köşe gereken parçada bu farkı kabul etmek ya da köşeyi tasarımda yuvarlatmak gerekir. Bir yuvaya oturacak parça, bir çerçeveye geçecek levha ya da saplamalarla eşleşecek delik dizisi gibi geçmeli işlerde boşluk payını siz belirleyin; geçmenin sıkı mı rahat mı olacağını tasarımı bilen taraf bilir. Pleksi ısıyla metalden belirgin biçimde fazla genleşir; uzun pleksi parçalarda montaj deliklerini biraz geniş ya da oval tutmak, sıcak günlerde oluşabilecek eğilmeyi ve çatlamayı önler. Bir parça başka bir atölyenin ürettiği parçaya geçecekse, o parçanın gerçek ölçüsünü dosyadaki değerle birlikte gönderin. Toleransı yazılı olmayan bir ölçüde dosyadaki değeri hedef alırız; kabul ölçütünü ise kritik parçalarda numune üzerinde sizinle birlikte belirleriz.

İki yol da mümkündür ve sorumluluk seçilen yola göre ayrılır. Malzemeyi biz sağladığımızda kalınlığı, rengi ve yüzeyi dosyanıza göre seçer, fire payını hesaba katarız; malzemenin seçimi ve kabul kontrolü bizde olur. Malzemeyi siz getirdiğinizde levhaların koruma folyolu, düz ve çiziksiz gelmesi gerekir; eğilmiş bir levha tablaya oturmaz ve routerda kesim derinliği parçadan parçaya değişir. Levha ölçüsünün tezgâha uygun olup olmadığını ve kesim sırasında oluşabilecek fireyi karşılamak için fazladan malzeme gerekip gerekmediğini getirmeden önce sorun. Pleksi, kompozit ve boyalı yüzeylerde farklı partilerden gelen levhalar arasında ton farkı olabilir; aynı işin parçalarını tek partiden kesmek bu riski ortadan kaldırır. Malzemeyi biz sağlıyorsak işin ileride tekrar edileceğini bildirmeniz, yedek levhanın aynı partiden ayrılmasını sağlar; sizin getirdiğiniz levhalar ise teslim alınırken sayılır ve görünür kusurları kayda geçirilir. Malzemenin içinden gelen kusurlar, örneğin pleksideki iç gerilim çatlakları, kompozitte katman ayrılması ya da sac yüzeyindeki leke, ancak kesimden sonra ortaya çıkabilir. Sizin getirdiğiniz malzemede fire ve hatalı kesim durumunda ne olacağını iş başlamadan yazılı olarak netleştiririz; böylece kayıp bir levha tartışma konusu olmaz.

Kesimden çıkan kenar malzemeye ve yönteme göre farklıdır; görünür bir yüzeyde duracaksa son işlemi baştan konuşmak gerekir. Routerda kesilen pleksi kenarı mat ve hafif dokulu çıkar; şeffaf ve parlak bir kenar isteniyorsa ayrıca parlatılır. Döküm pleksi frezede daha temiz kesilir; ekstrüzyon pleksi daha düşük sıcaklıkta yumuşadığı için kenarda erime izi bırakabilir. Kompozit kenarında çekirdek tabaka görünür; kenarın açıkta kalacağı işlerde kanal açılıp bükülerek kapalı bir kaset yapılır ya da kenar bir profille örtülür. Dekotanın kesim kenarı köpük dokusunu gösterir; boyanacaksa bu doku hesaba katılır. Fiber lazerde kesilen metalde kenar boyunca ısının bıraktığı renk değişimi ve alt yüzeyde ince çapak olabilir; boyanacak, kaynatılacak ya da görünür kalacak parçalarda çapak alma ve kenar temizliği ayrı bir adımdır. Plotterda kesilen folyoda iş, istenmeyen parçaların ayıklanması ve transfer bandının uygulanmasıyla biter. Kenar işlemlerinden sonra koruma folyosu yüzeyde bırakılır; montaj bitene kadar sökülmemesi, işlenmiş yüzeyi taşımada da korur. Kenarın görünüp görünmeyeceğini dosyada belirtirseniz son işlemi gereksiz yere uygulamayız; görünmeyen bir kenara harcanan işçilik, fiyatta karşılığı olmayan bir kalemdir.

Kesimden çıkan çok sayıda küçük parça numarasız teslim edildiğinde montajda bir bulmacaya dönüşür. Bu yüzden parçalara dosyanızdaki adlandırmayı ya da sizin verdiğiniz numara sistemini taşırız; numara yoksa çizim üzerinde biz verir, dosyanın numaralı bir kopyasını size göndeririz. Numara, yüzeyde iz bırakmaması için koruma folyosunun üzerine ya da parçaya iliştirilen bir etikete yazılır. Kutu harf gibi katmanlı işlerde ön yüz, sırt ve arka plaka aynı harf numarasıyla gruplanır; bir harfin bütün parçaları aynı pakete girer. Levhaya yerleşim, parçaları malzemeden en verimli biçimde çıkarmak için yapılır ve sırası numara sırasıyla aynı değildir; parçaları kesimden sonra takımlarına biz ayırırız. Yönlendirme ve isimlik gibi çok kalemli işlerde her takım montaj yapılacak kata ya da odaya göre ayrı paketlenebilir. Numara sistemini montaj planınızla aynı kurarsanız, örneğin kat ve oda koduyla, sahadaki ekip parçayı paketi açtığı anda yerine götürebilir. Paket etiketleri yalnızca sizin iş kodunuzu, takım adını ve parça aralığını taşır. Teslimden önce her paket, içindeki parça listesiyle karşılaştırılarak sayılır; liste paketle birlikte size de gelir.

Aynı parçanın seri hâlinde kesileceği işlerde asıl mesele ilk parçanın doğru çıkması değil, sonuncunun da ilkiyle aynı kalmasıdır. Seriden önce bir numune parça keser, kritik ölçülerini ve kenarını sizinle birlikte onaylarız; seri o numuneye göre yürür ve arada alınan ölçülerle takip edilir. Routerda freze ucu kullandıkça körelir ve kenar kalitesi düşer; uzun serilerde uç değişimi işin planına baştan dahil edilir. Malzeme mümkünse aynı partiden alınır, böylece renk ve kalınlık farkı seri içinde ortaya çıkmaz. Lazerde küçük parçaların sık yerleştiği levhalarda ısı birikir ve kenarı etkileyebilir; bu yüzden yerleşimde parçalar arasında yeterli aralık bırakılır. Yerleşimi levha başına en çok parçayı çıkaracak şekilde kurmak fireyi azaltır; adet arttıkça bu verim birim fiyata yansır. Tekrar eden siparişlerde aynı dosya sürümünü ve aynı yerleşimi kullanırız; dosyada değişiklik varsa yeni sürüm numarasıyla kaydedilir ve eski parçalarla karışmaması için paketler ayrı etiketlenir. Teslimi parti parti istiyorsanız her partinin adedi ve teslim yeri teklifte yazılır; bir partide çıkan sorun sonraki partiler kesilmeden önce düzeltilir. Paketleri de eşit adetlerle kurarız; sahadaki sayım böylece kolaylaşır.